​​

Dialekti i Piana degli Albanesi, megjithë veçoritë e tij fonetike dhe morfo-sintaksore, i përket, si të folmet e tjera arbëreshe të Italisë së Jugut, grupit dialektin toskan të përhapur në Shqipërinë e Jugut.

Gjuha, duke filluar nga dekadat e para të periudhës së dytë të pasluftës, kërcënohet seriozisht nga një proces i vazhdueshëm i asimilimit dhe nga një kalim progresiv në diglossia italo-shqiptare me shqipen në një pozitë në thelb të varur.

Për më tepër, presionet e forta homologe të ushtruara nga kulturat dominuese përmes sistemeve të reja të komunikimit teknologjik tani janë bërë edhe më agresive me rreziqe të mëtejshme për mbijetesën e veçorive kulturore dhe gjuhësore të komuniteteve shqiptare të Italisë.

Prandaj domosdoshmëria dhe domosdoshmëria e një beteje kulturore gjithnjë e më kërkuese dhe të vazhdueshme. Një betejë që, e cila filloi në vitin 1950 me prezantimin e projektligjit të parë për mësimin e gjuhës shqipe në shkollat ​​fillore në komunat me origjinë shqiptare në Siçili, vetëm kohët e fundit ka qenë në gjendje të prodhojë njohje ligjore në nivel evropian, kombëtar dhe rajonal të pakicave gjuhësore.

Në këtë kornizë të përgjithshme, të përshkruar shkurtimisht, është e mundur të kapen pa mëdyshje shenjat më të mira të vitalitetit kulturor të arbëreshëve dhe të vendosmërisë së tyre të vendosur për të mbrojtur trashëgiminë që paraardhësit e tyre me qëndrueshmëri të durueshme dhe kokëfortë kanë qenë në gjendje të transmetojnë përgjatë këtyre pesë shekujve e përhershmërisë "te dheu i huaj" ("në një tokë të huaj") duke iu përgjigjur denjësisht paralajmërimit të paharrueshëm të Giuseppe Schirò:

 

Po të mbahij Arbëreshë

dhe të ruani gluhën tënë

me kujdes dhe me të dashur,

si një gjë të shëjtëruamës

si të mirën nga të dhënat

dhe t'yn Zoti

 

Por gjithmonë shqiptarët mbajnë veten tuaj

dhe mbajmë gjuhën tonë

me kujdes dhe dashuri,

si një gjë e shenjtë

si dhuratat më të mira

të Zotit

 

(Te dheu i huaj, IX, vv. 180-184)