francesco saluto Hora e Arbëreshëvet
magjistrat / bamirës

Francesco Saluto
Francesco Saluto është një nga personalitetet më të shquara që komuniteti arbëresh i Horës së Arbëreshëvet ka nxjerrë gjatë historisë së tij. Magjistrat, jurist, studiues dhe bamirës, Saluto përfaqëson edhe sot e kësaj dite një shembull të jashtëzakonshëm se si suksesi profesional mund të vihet në shërbim të komunitetit të vet dhe brezave të ardhshëm.
I lindur më 23 Tetor 1809 në Horën e Arbëreshëvet, nga Marco Saluto dhe Epifania Ferrara, ai i kreu studimet pranë Seminarit Italo-Arbëresh të Palermos dhe më pas u diplomua në Drejtësi, duke nisur një karrierë të shkëlqyer në magjistraturë që e çoi të mbante detyra të prestigjit më të lartë deri në Gjykatën e Kasacionit të Palermos. Një burrë me kulturë të madhe, ai i bashkëngjiti veprimtarisë gjyqësore një punë intensive kërkimi dhe thellimi juridik, duke u dalluar veçanërisht në fushën e së drejtës penale dhe procedurës penale, lëndë së cilës i kushtoi botime të rëndësishme që u vlerësuan në mjediset juridike të kohës.
Veprat e jo përbëjnë ende sot një dëshmi domethënëse të kontributit të dhënë për shkencën juridike italiane në gjysmën e dytë të shekullit të nëntëmbëdhjetë. Disa nga botimet e tij ruhen edhe sot pranë Bibliotekës Komunale të Horës së Arbëreshëvet, ku përfaqësojnë një trashëgimi të çmuar kulturore për studiuesit dhe qytetarët e interesuar të ridestinojnë figurën e këtij bashkëqytetari të shquar.
Megjithatë, tipari që e karakterizon më shumë figurën e Francesco Salutos nuk është vetëm vlera e juristit dhe magjistratit, por lidhja e thellë që ruajti gjatë gjithë jetës me tokën e tij të origjinës. Megjithëse larg vendlindjes për motive profesionale, ai nuk pushoi kurrë së ndjeri pjesë e komunitetit arbëresh që e kishte formuar në vlera dhe ideale.
Nga ky sentiment lindi trashëgimia e tij më e rëndësishme: themelimi, në vitin 1879, në Palermo, në rrugën corso Pisani, i Konviktit Saluto (Convitto Saluto), i destinuar për t'u mundësuar të rinjve meritorë të Horës së Arbëreshëvet dhe të Sëndahut (Santa Cristina Gela) të vazhdonin studimet universitare. Përmes destinimit të pasurisë së tij për formimin e brezave të rinj, Saluto deshi të krijonte një mundësi konkrete shpëtimi kulturor dhe social për rininë e komunitetit të tij.
Për ta frymëzuar qe shembulli i ndritur i Atë Gjergj Guzzettës (Papas Giorgio Guzzetta), themeluesit të madh të Seminarit Italo-Greko-Arbëresh të Palermos. Siç lexohet në një shkrim të tij, Francesco Saluto pranoi hapur se i ishte referuar veprës dhe mësimeve të Guzzettës, duke kuptuar se si edukimi dhe formimi ishin mjetet më efektive për rritjen e një populli. Nëse Atë Gjergj Guzzetta i kishte kushtuar jetën e tij promovimit kulturor të arbëreshëve të Siçilisë, Saluto dëshiroi të vazhdonte idealisht atë rrugë, duke u ofruar të rinjve mundësinë për të arritur synime akademike dhe profesionale që përndryshe do të ishin vështirësisht të arritshme.
Në fjalët e lëcha vetë prej tij del me qartësi motivimi i thellë i veprës së tij: dëshira për t'i lënë komunitetit të vet një "kujtim të dashurisë së pashuar ndaj atdheut tim". Një deklaratë që përmban kuptimin më autentik të ekzistencës dhe trashëgimisë së tij morale.
Kujtimi i Francesco Salutos është ende sot i gjallë edhe në vendet simbol të Horës së Arbëreshëvet. Në Kishën e Madhe të Shën Mitrit Megalomartir (San Demetrio Megalomartire), një pllakë përkujtimore kujton virtytet e tij civile, prestigjin profesional dhe bujarinë ndaj popullit të tij, shenjë e prekshme e mirënjohjes që komuniteti i tij vazhdon t'i kushtojë. Së fundmi, Administrata komunale ka emëruar gjithashtu një rrugë me emrin e tij.
Mbi një shekull pas ndarjes së tij nga jeta, që ndodhi në Palermo më 5 Janar 1892, figura e Francesco Salutos ruan një aktualitet të jashtëzakonshëm. Magjistrat shembullor, autor i studimeve juridike të shquara, bamirës dhe Maecenas i arsimit, ai dëshmoi se suksesi i vërtetë nuk qëndron vetëm te rezultatet personale të arritura, por te aftësia për t'i kthyer komunitetit të vet atë që është marrë prej tij, sidomos në terma shembulli dhe vlerash. Me vullnetin e tij të shprehur, trupi i tij preh në një varr monumental në varrezat e Horës së Arbëreshëvet.
Për këtë arsye, emri i tij vazhdon të përfaqësojë një arsye krenarie për Horën e Arbëreshëvet dhe për mbarë komunitetin arbëresh, i cili sheh tek ai një nga shembujt më të lartë të dashurisë për atdheun, të shërbimit publik dhe të besimit te vlera e edukimit.
Francesco Ferrara
Francesco Ferrara, avokat dhe doktor kërkimesh pranë Universitetit të Palermos, palermitano nga lindja dhe pasardhës i një familjeje nga Hora e Arbëreshëvet, sot jeton në Romë ku punon si drejtues publik. Autor i disa botimeve shkencore të së drejtës administrative, ai është gjithashtu i pasionuar pas historisë lokale.







